Mniej więcej u co trzeciej osoby, która za życia nie miała objawów demencji, w badaniach pośmiertnych znajduje się typowe dla choroby Alzheimera zmiany w mózgu. Naukowcy nazywają to odpornością i uważają za korzystną cechę. Okazuje się jednak, że mózg, który dobrze sobie radzi z chorobą, może ją też skutecznie maskować – czasem do momentu, gdy na leczenie jest już za późno.
Odporność to nie to samo co ochrona
Choroba Alzheimera rozwija się etapami. Najpierw w mózgu odkładają się białka: amyloid, tworzący złogi zwane płytkami, oraz tau, które skupia się w tzw. splotach. Potem uszkodzone neurony zaczynają obumierać, a dopiero na końcu pogarszają się pamięć i myślenie.
Badacze odróżniają dwa zjawiska. O oporności mówią w przypadku osób, które mimo wysokiego genetycznego ryzyka prawie nie gromadzą amyloidu i tau. O odporności – gdy białka się odkładają, ale mózg potrafi to znosić. Odporność ma przy tym dwie postacie: w pierwszej mimo złogów ginie niewiele komórek nerwowych, w drugiej neurony obumierają, a człowiek nadal myśli sprawnie albo jego funkcje poznawcze słabną bardzo powoli.
To właśnie druga postać budzi największy niepokój, bo osoba może wyglądać na zdrową, podczas gdy jej mózg po cichu się kurczy.
Kogo to dotyczy i dlaczego utrudnia diagnozę
Zjawisko często obserwuje się u kobiet. Przeciętnie mają one przez całe życie lepszą pamięć werbalną, czyli łatwiej przypominają sobie słowa, imiona i historie. Tymczasem testy stosowane w diagnostyce alzheimera w dużym stopniu opierają się właśnie na pamięci werbalnej. Badania pokazały nawet, że kobiety z oznakami choroby uzyskiwały w testach lepsze wyniki niż mężczyźni z podobnymi zmianami.
Podobny wzorzec widać u osób z dużą rezerwą poznawczą, czyli zdolnością mózgu do improwizowania i obchodzenia przeszkód wywołanych starzeniem lub chorobą. Buduje się ją przez całe życie, m.in. dzięki edukacji i wymagającej umysłowo pracy. Takie osoby zwykle później zauważają objawy, ale gdy już się pojawią, funkcje mózgu spadają szybciej – bo choroba jest wtedy mocno zaawansowana.
Skutki dla leczenia i badań nad lekami
Opóźniona diagnoza oznacza późniejsze wsparcie dla pacjenta i jego bliskich. Co ważniejsze, jedyne obecnie zatwierdzone leki spowalniające postęp choroby trzeba przyjmować we wczesnym stadium, by mogły zadziałać. Ukrywanie choroby może sprawić, że ta szansa zostanie przegapiona.
Odporność komplikuje też testowanie nowych terapii. Osoby, które dobrze radzą sobie z chorobą, słabną powoli niezależnie od tego, czy dostają lek, czy placebo, przez co skuteczność preparatu może wydawać się większa lub mniejsza, niż jest naprawdę. Jeden z leków działał lepiej u osób mniej odpornych, a u bardzo odpornych – mimo wysokiego poziomu tau i podobnych wyników testów poznawczych – wyraźnej korzyści nie zaobserwowano.
Co dalej i co to oznacza w Polsce
Wiedza o odporności jest wciąż niepełna. Genetyka wiele mówi o ryzyku zachorowania, ale niewiele o tym, dlaczego jedne mózgi radzą sobie lepiej. Nadzieję dają biomarkery – mierzalne wskaźniki choroby – które pozwalają wykryć alzheimera we krwi. W połączeniu z testem poznawczym mogłyby pokazać, ile choroby ktoś nosi, jakie szkody wyrządziła i jak dobrze funkcje poznawcze to wytrzymują.
Dla polskiego czytelnika wniosek jest praktyczny: brak zauważalnych kłopotów z pamięcią nie zawsze wyklucza zmiany w mózgu, a standardowe testy nie u każdego wychwytują początki choroby. Jeśli ktoś z rodziny zauważa u bliskiej osoby subtelne zmiany w codziennym funkcjonowaniu, warto porozmawiać z lekarzem rodzinnym lub neurologiem, nie czekając na wyraźne zaniki pamięci. Z artykułu nie wynika, które z opisanych leków i badań krwi są dostępne w Polsce, dlatego o możliwości diagnostyki i leczenia najlepiej pytać specjalistę.
Źródło: Medical Xpress – „Your brain may be hiding Alzheimer’s from you—and that’s not always a good thing”






